Geologia

Geologia i geomorfologia

Kwoka     Nazwa Góry Stołowe doskonale opisuje ich krajobraz, którego charakterystycznymi elementami są rozległe płaszczyzny zrównań i wznoszące się nad nimi, urwistymi ścianami, płaskie stoliwa skalnych bastionów. Unikalna rzeźba, wzbogacona dużym nagromadzeniem rozmaitych form erozji piaskowców w postaci głębokich szczelin, labiryntów i blokowisk skalnych, czy pojedynczych skałek o niespotykanych kształtach, czyni Góry Stołowe wyjątkowymi w skali Polski. Rzeźba ta jest odzwierciedleniem płytowej budowy geologicznej związanej z osadowym pochodzeniem tworzących je skał. W późnej kredzie, w okresie między ok. 95 do 80 mln lat obszar dzisiejszych Gór Stołowych stanowił zatokę rozległego i płytkiego morza czeskiego. Spływające z przylegających obszarów lądowych rzeki nanosiły materiał zwietrzelinowy, który osadzał się na jego dnie. W rezultacie utworzyły się trzy poziomy piaskowców: dolny, środkowy i górny, powstałe z gruboziarnistych osadów przedzielonych drobnoziarnistymi marglami. Piaskowce te zalegają prawie poziomo, a od licznych pionowych spękań noszą nazwę ciosowych. Skały margliste w południowo- zachodniej części gór łączą się w jeden kompleks o znacznej miąższości. Swój współczesny wygląd Góry Stołowe zawdzięczają stosunkowo młodym ruchom tektonicznym oraz erozji, które rozpoczęły się w miocenie i trwają po dzień dzisiejszy. Charakterystyczne powierzchnie zrównań powstały w wyniku długotrwałych okresów tektonicznego spokoju przed kolejnymi okresami wypiętrzania. Znajdują się one na trzech poziomach:

  • Poziom III lub górny - wyniesiony dziś na wysokość 850 - 919 m n.p.m., na fragmentach górnej, najmłodszej, najsilniej zerodowanej piaskowcowej warstwy osadowej (górne piaskowce ciosowe); tworzą go wierzchowiny Wielkiego i Małego Szczelińca, Skalniaka i Narożnika.


  • Poziom II lub środkowy - na wysokości 500 - 800 m n.p.m.; przykryty grubą zwietrzeliną skał marglistych budujących wraz z środkowymi piaskowcami ciosowymi niższą warstwę osadową; na tym poziomie położone są wsie Karłów, Pasterka i Łężyce Górne.


  • Poziom I lub dolny w płn.- wsch. części gór na wysokości 400 - 500 m n.p.m.

Kliknij na schemacie wybrany rodzaj skał aby uzyskać więcej informacji

Przekrój geologiczny Gór Stołowych Piaskowce ciosowe progu Radkowa oraz piaskowce ciosowe Szczelińca Piaskowiec jest to skała osadowa, okruchowa składająca się głównie z ziaren kwarcu 0,02 -2 mm średnicy, które spaja substancja mineralna np. krzemionkowa, ilasta lub wapienna. Piaskowce Progu Radkowa i Szczelińca są to skały powstałe w górnej kredzie (ok. 100 mln. lat temu) w wyniku osadzania się materiału skalnego na dnie istniejącego tu niegdyś morza. Materiał potrzebny do nagromadzenia się górnokredowych osadów pochodził z niszczenia lądów, które otaczały ten zbiornik wodny. Nazwa piaskowce ciosowe pochodzi od naturalnej własności dzielenia się skał wzdłuż pewnego systemu pęknięć już istniejących. Piaskowce ciosowe progu Radkowa oraz piaskowce ciosowe Szczelińca Piaskowiec jest to skała osadowa, okruchowa składająca się głównie z ziaren kwarcu 0,02 -2 mm średnicy, które spaja substancja mineralna np. krzemionkowa, ilasta lub wapienna. Piaskowce Progu Radkowa i Szczelińca są to skały powstałe w górnej kredzie (ok. 100 mln. lat temu) w wyniku osadzania się materiału skalnego na dnie istniejącego tu niegdyś morza. Materiał potrzebny do nagromadzenia się górnokredowych osadów pochodził z niszczenia lądów, które otaczały ten zbiornik wodny. Nazwa piaskowce ciosowe pochodzi od naturalnej własności dzielenia się skał wzdłuż pewnego systemu pęknięć już istniejących. Piaskowce ciosowe progu Radkowa oraz piaskowce ciosowe Szczelińca Piaskowiec jest to skała osadowa, okruchowa składająca się głównie z ziaren kwarcu 0,02 -2 mm średnicy, które spaja substancja mineralna np. krzemionkowa, ilasta lub wapienna. Piaskowce Progu Radkowa i Szczelińca są to skały powstałe w górnej kredzie (ok. 100 mln. lat temu) w wyniku osadzania się materiału skalnego na dnie istniejącego tu niegdyś morza. Materiał potrzebny do nagromadzenia się górnokredowych osadów pochodził z niszczenia lądów, które otaczały ten zbiornik wodny. Nazwa piaskowce ciosowe pochodzi od naturalnej własności dzielenia się skał wzdłuż pewnego systemu pęknięć już istniejących. Piaskowce ciosowe progu Radkowa oraz piaskowce ciosowe Szczelińca Piaskowiec jest to skała osadowa, okruchowa składająca się głównie z ziaren kwarcu 0,02 -2 mm średnicy, które spaja substancja mineralna np. krzemionkowa, ilasta lub wapienna. Piaskowce Progu Radkowa i Szczelińca są to skały powstałe w górnej kredzie (ok. 100 mln. lat temu) w wyniku osadzania się materiału skalnego na dnie istniejącego tu niegdyś morza. Materiał potrzebny do nagromadzenia się górnokredowych osadów pochodził z niszczenia lądów, które otaczały ten zbiornik wodny. Nazwa piaskowce ciosowe pochodzi od naturalnej własności dzielenia się skał wzdłuż pewnego systemu pęknięć już istniejących. Margle poziomu Karłowa Margle są to skały osadowe o składzie pośrednim między skałami węglanowymi i ilastymi, składające się głównie z węglanu wapnia i minerałów ilastych. Margle w Górach Stołowych są to osady górnokredowe powstałe (ok. 100 mln. lat temu) na dnie zbiornika morskiego w wyniku jego pogłębiania się. Są to skały nieprzepuszczalne i dlatego na styku z piaskowcami, które są przepuszczalne występują liczne mokradła i wysięki wody. Margle poziomu Karłowa Margle są to skały osadowe o składzie pośrednim między skałami węglanowymi i ilastymi, składające się głównie z węglanu wapnia i minerałów ilastych. Margle w Górach Stołowych są to osady górnokredowe powstałe (ok. 100 mln. lat temu) na dnie zbiornika morskiego w wyniku jego pogłębiania się. Są to skały nieprzepuszczalne i dlatego na styku z piaskowcami, które są przepuszczalne występują liczne mokradła i wysięki wody. Zlepieńce i czerwone piaskowce Zlepieńce są to skały składające się ze żwiru scementowanego spoiwem mineralnym. Zlepieńce o charakterystycznym czerwonym zabarwieniu występujące na terenie PNGS to skały powstałe w Permie (ok. 270 mln. lat temu) w okresie czerwonego spągowca, a swoją barwę zawdzięczają domieszkom związków żelaza w swoim spoiwie. Od tego czerwonego zabarwienia spoiwa piaskowce tego wieku określane są jako czerwone i pstre osady okruchowe. Perm w Europie dzielony jest na dwie jednostki litostratygraficzne. Podział ten wynika z tego, że skały czerwonego spągowca są lądowe, cechsztynu zaś morskie. Zlepieńce i czerwone piaskowce Zlepieńce są to skały składające się ze żwiru scementowanego spoiwem mineralnym. Zlepieńce o charakterystycznym czerwonym zabarwieniu występujące na terenie PNGS to skały powstałe w Permie (ok. 270 mln. lat temu) w okresie czerwonego spągowca, a swoją barwę zawdzięczają domieszkom związków żelaza w swoim spoiwie. Od tego czerwonego zabarwienia spoiwa piaskowce tego wieku określane są jako czerwone i pstre osady okruchowe. Perm w Europie dzielony jest na dwie jednostki litostratygraficzne. Podział ten wynika z tego, że skały czerwonego spągowca są lądowe, cechsztynu zaś morskie.

W granicach Parku Narodowego oprócz Gór Stołowych zajmujących znacznie większą północną i wschodnią jego część, znalazł się przylegający do nich od południowego-zachodu fragment Wzgórz Lewińskich, zbudowany z granitoidu kudowskiego. Powstał on w okresie między 330 a 300 mln lat temu. Niektóre wychodnie lub odsłonięcia tych granitoidów występujących na terenie parku stanowią "Czartowski Kamień" oraz usytuowana przy Szosie Stu Zakrętów "Czerwona Skałka". Tego samego wieku są również piaskowce z okolic Pstrążnej i Jakubowic, w których można znaleźć ślady odciśniętych karbońskich roślin. Najstarszymi skałami występującymi na terenie Parku są łupki łyszczykowe otaczające granitoid kudowski. Łatwa dostępność skał budujących Góry Stołowe i Wzgórza Lewińskie sprawiła, że od dawna eksploatowano je w licznych, choć niewielkich kamieniołomach. Dziś wydobywa się tylko piaskowce ciosowe w dwu kamieniołomach w Radkowie i koło Polanicy Zdroju, wykorzystując je dla potrzeb budownictwa i kamieniarstwa. Oprócz surowców skalnych w rejonie Pstrążnej eksploatowano w XIX w. węgiel kamienny w mało wydajnych kopalniach


Chcesz wiedzieć więcej?... Wybierz temat:


Do początku strony